غلامعلى صفايى
29
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
اين گونه است : « گفتند كسانى كه كافر بودند - در بين خودشان - درباره و از شأن كسانى كه ايمان آورده بودند : اگر ايمان چيز خوبى بود آنان از ما سبقت به سوى آن نمىگرفتند » . لكن ابن مالك و غير از او گفتهاند : لام در آيه به معناى تعليل است كه در اين صورت در آيه كلمه « ذم » بين لام و موصول در تقدير است « لذم الذين آمنوا » كه در اين صورت معناى آيه اين گونه مىشود : « گفتند كسانى كه كافر بودند به خاطر مذمت و ملامتكردن كسانى كه ايمان آورده بودند : اگر ايمان خوب بود آنان بر ما پيشى نمىگرفتند » . و قيل : قول سوم در آيه اين است كه لام به معناى تبليغ است و چون در لام تبليغ بايد مجرور لام ، مخاطب براى فاعل فعل قبل باشد و در اينجا به صورت غايب ، است زيرا از ضمير غايب در « سبقونا » كشف مىشود كه مراد از « الذين » غايب است ، براى حل اين مشكل - طبق اين قول - بايد گفت كه آيه در اصل « سبقتمونا » بوده است بنابراين مراد از موصول ، جمع مذكر مخاطب است سپس به جاى اين فعل مخاطب ، فعل غايب « سبقونا » قرار گرفته است و ذكر فعل « سبقونا » غايب به جاى « سبقتمونا » مخاطب از باب التفات از خطاب به غيبت است و اصلا مىتوان گفت كه ضمير واو در « سبقونا » به موصول برنمىگردد تا اشكال شود كه مقول له در لام تبليغ بايد مخاطب باشد و در اينجا غايب است بلكه مىتوان گفت : « الذين آمنوا » مقول له بوده و مراد از آن گروهى از مؤمنينى هستند كه در حضور كفارند و ضمير فاعلى « سبقونا » به گروه ديگرى از مؤمنينى برمىگردد كه آنان مقول عنهم و در حضور كفار نيستند يعنى كفار با آن گروه مؤمن حاضر ، درباره آن گروه از مؤمنينى كه غائبند ، زمانى كه كفار شنيدند آنان به اسلام ايمان آوردهاند ، سخن و آن مطالب را گفتند ، و قابل ذكر است كه اسم اين گروه مقول عنهم ( كسانى كه درباره آنان سخن گفته شده ) كه مرجع ضمير فاعلى « سبقونا » مىباشد ، در آيه حذف شده است بنابراين قول معناى آيه اين گونه مىشود : « گفتند كفار براى گروهى از مؤمنين زمانى كه شنيدند گروه ديگرى به اسلام ايمان آوردهاند : اگر ايمان خير بود آن گروه